Sangwinik, choleryk, melancholik, flegmatyk: cztery temperamenty

Te cztery słowa wciąż funkcjonują w języku potocznym. Mówimy o kimś, że jest sangwinikiem, o innym, że jest flegmatykiem, nie pamiętając już, skąd to pochodzi.

Pochodzi to z systemu, który rządził zachodnim myśleniem o ciele przez blisko dwa tysiące lat.

Pochodzenie

Tekstem założycielskim jest O naturze człowieka, przypisywany korpusowi hipokratejskiemu, spisany około V wieku przed naszą erą. Stawia on tezę, że ciało składa się z czterech humorów, w proporcjach zmiennych w zależności od osoby.

To Galen, w drugim wieku naszej ery, wyprowadza z tego typologię charakterów i konstytucji: cztery temperamenty, każdy odpowiadający jednemu z humorów.

System ten przechodzi następnie przez późną starożytność, świat arabski, łacińskie średniowiecze, renesans. Kształtuje sposób, w jaki się odżywiamy, w jaki o siebie dbamy, w jaki wybieramy klimat, w jaki oceniamy twarz — co najmniej do XVIII wieku.

Co ten system robił w praktyce

Nie był teoretyczny. Był operacyjny i to właśnie czyni go interesującym.

Dostosowywano pożywienie do temperamentu: ciepłe lub zimne, suche lub wilgotne, przy czym każdy pokarm klasyfikowano tak samo jak ludzi. Dostosowywano porę roku, ćwiczenia, odpoczynek, kąpiele.

Dostosowywano również pielęgnację skóry. Istniały receptury, które nie odnosiły się do problemu, lecz do kompleksji — słowa oznaczającego wówczas jednocześnie cerę i charakter, co wiele mówi.

Dlaczego go porzucono

Ponieważ fizjologia, na której się opierał, była błędna. Cztery humory nie istnieją, a cały system upadł wraz z nimi w XIX wieku.

To porzucenie było uzasadnione i trzeba to powiedzieć wprost.

Czego nie zastąpiono

Podstawowa intuicja nie została jednak obalona: że ludzie nie funkcjonują wszyscy w ten sam sposób i że rada powinna być skierowana do konkretnej osoby.

Ta intuicja została odrzucona razem z resztą. Wiek dwudziesty zastąpił ją jednym modelem — jednym standardem piękna, jedną ogólną rekomendacją, jednym typem skóry opisującym stan powierzchni — i dziś widzimy, ile kosztowało to zastąpienie.

Co w tym samym czasie robiły inne tradycje

Liczyły inaczej. Indie liczyły do trzech. Chiny do pięciu. Zachód do czterech.

Uderzająca nie jest liczba: uderzające jest to, że trzy odrębne cywilizacje doszły do wniosku, iż należy klasyfikować ludzi, zanim cokolwiek im się doradzi.

Żadna z nich nie dysponowała jednak obiektywnym kluczem. Wszystkie odczytywały temperament z ciała, z zachowania, na oko — to znaczy z tego, co się zmienia.

To właśnie tam zawiódł dawny system i to jedyny punkt, w którym należało pójść naprzód. Odczytywanie, które wychodzi od danej niezmiennej, a nie od obserwacji podlegającej zmianom, nie ma tej wady.