Waarom zoveel culturen tot een handvol telden

Er is een historisch feit dat de moeite waard is om te bekijken, omdat het zelden wordt opgemerkt.

Drie beschavingen zonder direct contact, in verschillende tijdperken, kwamen uit op dezelfde structuur: een klein aantal manieren van zijn, een sleutel om elke persoon te plaatsen, en een advies dat daarvan afhangt.

De drie systemen

India telt drie principes — Vata, Pitta, Kapha — beschreven in de Charaka Samhita en de Sushruta Samhita, met deze beslissende precisering: de constitutie ligt bij de geboorte vast en verandert niet.

China telt vijf bewegingen — Hout, Vuur, Aarde, Metaal, Water — in de Huangdi Neijing Su Wen, met onderlinge relaties: elk voedt er één en tempert een andere.

Het Westen telt vier temperamenten, geërfd van Hippocrates en gesystematiseerd door Galenus in de tweede eeuw, die het denken over het lichaam beheersten tot in de achttiende eeuw.

Wat u hieruit niet moet concluderen

Dat de convergentie de waarheid bewijst. Ze bewijst helemaal niets: drie onafhankelijke vergissingen kunnen op elkaar lijken.

En daarbij komt dat de fysiologie van de drie systemen onjuist is. De lichaamssappen bestaan niet; de overeenkomsten tussen organen en elementen zijn geen anatomische feiten.

Dit kader interesseert ons als cultureel en traditioneel kader, en het is trouwens in die hoedanigheid dat UNESCO acupunctuur en moxibustie, die er deel van uitmaken, in 2010 op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid heeft geplaatst. Een erkenning van erfgoed, niet van gezondheidszorg.

Wat u er wél uit moet concluderen

Iets anders, en iets stevigers.

Drie beschavingen hebben eeuwenlang mensen geobserveerd, en alle drie concludeerden ze dat uw mensen eerst moest classificeren vóór u ze ook maar iets aanraadde.

Die conclusie hangt niet af van de fysiologie. Ze komt voort uit de observatie van een hardnekkig feit: hetzelfde middel heeft niet bij iedereen hetzelfde effect, en de variatie is niet willekeurig — ze volgt families.

Het is die observatie die overleefde, en het is precies die observatie die ontbreekt in het huidige vocabulaire.

Het aantal

Waarom drie, vier of vijf? Geen diepe reden.

Een systeem met te weinig categorieën verwart verschillende logica’s met elkaar. Een systeem met te veel categorieën laat zich niet doorgeven en niet aanleren. Tussen drie en vijf ligt de zone waar een kader bruikbaar blijft voor beoefenaars en fijn genoeg is om te onderscheiden.

Vijf maakt iets mogelijk wat drie niet toelaat: relaties beschrijven. Elk register voedt er één en tempert een ander, wat verklaart waarom een onevenwicht op de ene plek zich elders manifesteert.

Het gemeenschappelijke punt van hun grenzen

Geen van de drie had een objectieve sleutel.

Alle drie lazen ze de toebehoren af van wat zichtbaar is: de fysieke constitutie, het gedrag, de teint, de pols, het antwoord op een vragenlijst. Maar wat zichtbaar is varieert, en een toebehoren dat vast hoort te liggen, afgelezen van een variabel gegeven, levert lezingen op die elkaar tegenspreken.

Dat was het enige punt om te corrigeren — niet het kader, maar het gegeven waarvan men vertrekt.