Het woord dat ze nu allemaal gebruiken

Er is een woord dat de laatste jaren in bijna elke publieke uitspraak over schoonheid opduikt, en dat er daarvoor niet was. Het woord is ‘holistisch’.

Het wordt gebruikt door heel verschillende mensen, in heel verschillende contexten, en bijna nooit met dezelfde betekenis. Het is de moeite waard om te kijken naar wat het werkelijk zegt.

Waar het vandaan komt

Het is recent, wat vaak verrast. De term holism wordt in 1926 gemunt door Jan Smuts, in een filosofisch werk, afgeleid van het Griekse holos, geheel. Het idee: sommige gehelen hebben eigenschappen die u niet kunt voorspellen door hun delen afzonderlijk te bekijken.

Het is dus geen woord uit een oude traditie. Het is een woord uit de twintigste-eeuwse wetenschapsfilosofie, dat is gemigreerd naar de gezondheidszorg, vervolgens naar het welzijn, en daarna naar de marketing, waarbij het bij elke stap een beetje precisie verloor.

Wat het oorspronkelijk betekende

Iets krachtigs en controleerbaars: dat u een gezicht niet kunt begrijpen door het geïsoleerd te bekijken.

Een gezicht is geen onafhankelijk orgaan met zijn eigen problemen. Het komt aan de oppervlakte. Het toont de slaap, het ritme, de voeding, de belasting, het seizoen, de plek waar u leeft. Daarom bereiken zoveel mensen zo weinig wanneer ze uitsluitend aan de oppervlakte werken: ze corrigeren het display.

Zo gezegd verwijst het woord naar een oude en solide observatie, die alle schoonheidstradities hebben gedaan lang voordat ze ook maar enig technisch middel tot hun beschikking hadden.

Wat het geworden is

Een signaal van verbondenheid.

Zoals het vandaag wordt gebruikt, geeft het vooral aan aan welke kant u staat: eerder langzaam dan snel, eerder oorzaak dan symptoom, eerder geheel dan detail. Dat is een positie, en het is een goede positie. Het is geen methode.

En daar wordt het woord misleidend. Het wekt de indruk van een antwoord, terwijl het alleen een principe formuleert. ‘Zorgen voor het geheel’ zegt noch wat u moet doen, noch voor wie, noch hoeveel.

Het plafond van het algemene

Dit overkomt serieuze mensen die het principe omarmen.

Ze slapen beter, bewegen meer, vereenvoudigen hun routine, verminderen wat hen belast. De verbetering is echt en snel — de eerste maanden zijn bemoedigend. Daarna vlakt het af, en het plafond beweegt niet meer.

Ze concluderen dat ze hebben bereikt wat de levensstijl kan geven. In werkelijkheid hebben ze bereikt wat de generieke levensstijl kan geven, en dat is iets heel anders.

Want algemene aanbevelingen zijn geschreven voor een gemiddelde. Een natuur die behoefte heeft aan vaart krijgt een advies tot kalmte; een zuinige natuur krijgt een protocol van overdaad; een natuur die volhoudt zonder te klagen krijgt de instructie naar haar lichaam te luisteren, dat niet luid genoeg spreekt. Ieder doet haar best, en ieder krijgt de helft.

Het woord dat daarna ontbreekt

‘Holistisch’ zegt dat u naar het geheel moet kijken. Het zegt niet welk geheel.

De volgende stap is die van het bijzondere: welke logica deze ene persoon stuurt — wat zij voortbrengt, wat zij verliest, wat haar voedt en wat haar tegenwerkt. Alle tradities die dit onderwerp serieus hebben genomen, stelden deze vraag voordat ze ook maar iets adviseerden. Geen enkele gaf iedereen hetzelfde advies.

Die logica verklaart zich niet en laat zich niet observeren. Ze laat zich lezen vanaf het begin — en zij is het, eerder dan het woord, die het verschil maakt tussen een juist principe en een praktijk die resultaat geeft.