De sauna, en voor wie hij bedoeld is

Er bestaan meerdere tradities van warmte, en vandaag worden ze onder één woord samengevoegd. Ze doen niet hetzelfde.

De Finse sauna is droog en zeer warm. De hamam is vochtig en gematigder. Het Japanse bad is heet water, roerloos en langdurig. De Russische banja voegt de berkentak en het gebaar toe.

Deze vier gebruiken zijn ontwikkeld in vier klimaten, voor vier manieren van leven, en ze passen niet bij dezelfde mensen.

Wat droge warmte doet

Ze droogt snel uit en ze ontlaadt. Men zweet veel, verliest water, komt er lichter en enigszins leeg uit.

Het is een praktijk van aftrekken. Ze past bij wie iets te veel heeft — zwaarte, stilstand, een overschot dat drukt.

Ze past niet bij wie al tekortkomt. Een fijn, droog, zuinig persoon komt uit een droge sauna in een minder goede staat dan waarin hij erin ging, en heeft twee dagen nodig om te herstellen.

Wat vochtige warmte doet

Ze maakt soepel zonder uit te drogen. De hamam onttrekt geen water: hij brengt het aan, en hij opent het oppervlak in plaats van eraan te trekken.

Het is een praktijk van versoepelen. Ze past bij vrijwel iedereen, en in het bijzonder bij naturen die zich sluiten en spannen.

Het is ook de enige van de vier waar gezichtsverzorging van oudsher een plaats heeft — de scrub, de klei, de olie erna. Het droge leent zich er niet toe.

De aard die de sauna het beste dient

In de lezing van de vijf naturen ontmoet langdurige warmte het element Water — de reserve, de diepte, wat zich onder het oppervlak ophoudt en zich niet toont.

Deze aard stapelt zonder het te zeggen. Ze houdt vol, houdt vol, en haakt dan ineens af. Warmte is een van de weinige praktijken die haar in beweging brengt vóór het afhaken, omdat ze mobiliseert wat stilstond.

Op voorwaarde — en dat is de voorwaarde — dat ze niet al in tekort is. Een lege reserve wordt niet verhit: die wordt gevuld.

Voor wie het delicater ligt

Een verhitte aard, die naar het hoofd stijgt en een uur nodig heeft om weer te dalen, heeft geen extra warmte nodig. Ze komt er eerder geagiteerd dan gekalmeerd uit, en zal dat aan vermoeidheid wijten.

Een fijne, zuinige aard verliest in het droge wat ze niet te veel had.

De regel die voor iedereen geldt

Eruit gaan vóór het einde. De Finse traditie kent geen records — men gaat erin, eruit, verfrist zich, begint opnieuw.

En ga er nooit ongedekt naartoe. Warmte, net als kou, neemt men op een reserve.

Het teken

De volgende ochtend, niet dezelfde avond.

’s Avonds slaapt iedereen goed. De volgende dag lopen de naturen uiteen: sommigen zijn vol, anderen zijn uitgehold. Wat u op dat moment vaststelt, vertelt u of de praktijk voor u bedoeld was — en het antwoord hangt noch van uw voorliefde voor warmte af, noch van uw uithoudingsvermogen.

Het hangt af van de aard die de uwe is, en die leest men vanaf het begin.