Πρωί ή βράδυ: τι λέει και τι δεν λέει ο χρονότυπος

Υπάρχει μια προσωπική τυπολογία που η σύγχρονη επιστήμη αποδέχεται, μετρά και δημοσιεύει χωρίς επιφυλάξεις. Αξίζει να σταθούμε σε αυτήν, γιατί ρυθμίζει ένα ζήτημα αρχής.

Τι έχει αποδειχθεί

Το 1976, δύο ερευνητές, οι Horne και Östberg, δημοσιεύουν στο International Journal of Chronobiology ένα ερωτηματολόγιο που έχει σκοπό να τοποθετήσει ένα άτομο σε έναν άξονα πρωινότητας-εσπερινότητας.

Έχει γίνει πρότυπο. Χρησιμοποιείται σε κέντρα ύπνου σε όλο τον κόσμο, η γαλλική του εκδοχή διαδίδεται από εξειδικευμένα δίκτυα, και περιλαμβάνεται στα ερευνητικά πρωτόκολλα εδώ και μισό αιώνα.

Αυτό που αποδεικνύει είναι απλό και σημαντικό: η ωριαία προτίμηση δεν είναι συνήθεια, ούτε ζήτημα πειθαρχίας. Είναι ένα χαρακτηριστικό του ατόμου, σε μεγάλο βαθμό έμφυτο, σταθερό στον χρόνο. Μπορεί κανείς να το καταπιέσει. Δεν μπορεί να το αλλάξει.

Τι ρυθμίζει αυτό

Μια ένσταση αρχής που ακούγεται συχνά: ότι μια προσωπική τυπολογία θα ήταν, από τη φύση της, μια προεπιστημονική σκέψη.

Δεν είναι έτσι. Η χρονοβιολογία δημοσιεύει μία, τη μετρά, και τη θεωρεί γεγονός. Οι εργασίες του Franz Halberg, ο οποίος επινοεί τον όρο «κιρκάδιος» το 1959, άνοιξαν ένα ολόκληρο πεδίο όπου οι ρυθμοί που είναι ιδιαίτεροι για κάθε οργανισμό — συμπεριλαμβανομένων εκείνων του δέρματος — τεκμηριώνονται.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν τα άτομα διαφέρουν με σταθερό τρόπο. Διαφέρουν. Το ερώτημα είναι πώς διαβάζει κανείς αυτή τη διαφορά.

Τι δεν λέει ο χρονότυπος

Λέει σε ποια ώρα λειτουργείτε. Δεν λέει ούτε τι ξοδεύετε, ούτε τι κρατάτε, ούτε πώς ανακάμπτετε, ούτε τι παράγει ή χάνει το δέρμα σας.

Είναι ένας άξονας, ένας μόνο, και δεν διεκδικεί τίποτα περισσότερο.

Το σημείο όπου σταματά

Στη μέθοδο.

Ο χρονότυπος διαβάζεται μέσω ενός ερωτηματολογίου — δηλαδή μέσω όσων δηλώνει το υποκείμενο. Αυτό είναι απολύτως αποδεκτό για ό,τι μετρά, και ενέχει δύο γνωστούς περιορισμούς: απαντά κανείς σύμφωνα με την τρέχουσα ζωή του, και απαντά σύμφωνα με την ιδέα που έχει για τον εαυτό του.

Το ίδιο ερωτηματολόγιο συμπληρωμένο με τρία χρόνια διαφορά, σε μια άλλη επαγγελματική κατάσταση, δεν δίνει πάντα το ίδιο αποτέλεσμα. Αυτό που υποτίθεται ότι είναι σταθερό διαβάζεται από ένα εργαλείο που, αυτό, δεν είναι.

Τι πρότεινε η παράδοση

Μια ευρύτερη ανάγνωση — όχι ένας άξονας αλλά πολλά επίπεδα, και όχι μόνο τα ωράρια: τι ξοδεύει κανείς, τι συγκρατεί, πού υποχωρεί, πώς επισκευάζεται.

Και ένα κλειδί άλλης τάξης. Μια ανάγνωση που ξεκινά από ένα δεδομένο που κανείς δεν δηλώνει και τίποτα δεν το μεταβάλλει, δεν εξαρτάται ούτε από τη διάθεση της ημέρας ούτε από την κατάσταση της στιγμής.

Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στο να μετρά κανείς κάτι σταθερό με ένα μεταβλητό εργαλείο, και στο να το διαβάζει απευθείας.